İş ilanlarının gazetelerde boy göstermeye başladığı 1940 sonlarından günümüze dek çok şey değişti. İnternet’in hayatımıza girişinin 15. yıldönümünde Türkiye’nin iş ve insan kaynakları sitesi Yenibiris.com, iş arama sürecinde iş ilanlarında geçmişten günümüze nelerin değiştiğini ortaya koyuyor.

İçinde bulunduğumuz şu günlerde İnternet’in 15. doğumgününü kutluyoruz. İnternet’in günlük hayatımıza girişi, pek çok şeyi kolaylaştırdı. İş ve eleman bulma konusundaki çabalarımız da bunlardan biri. Artık kendimize iş, şirketimize yeni çalışanlar bulmak için de İnternet’in nimetlerinden yararlanıyoruz.

Bilgisayarın başından hiç kalkmadan eleman bulmak için yüzlerce, binlerce adayın özgeçmişi arasından bize uygun olanları seçip hemen görüşmeye çağırabiliyoruz. İş arıyorsak birkaç dakika içinde kendimize uygun ilanlarını inceliyor, uygunsa hemen başvuru yapabiliyoruz.

Eskiden arka bahçelerde üretilen ürünler, artık sanayileşme ile birlikte dev yatırımlara dönüştü. Gelişmiş ülkeler bilgi çağını yaşıyor. Bu hızlı değişim çalışma hayatımızı, iş ve eleman bulma süreçlerimizi de değiştirdi, bu süreçte yeni mecralar eklendi. Peki İnternet’ten önce durum nasıldı? İş ilanlarında neler değişti? İşte birkaç örnek:

Meslekler
Son 50 yıl içinde belli meslekler aynen korunsa da, dünyadaki baş döndürücü gelişmelerin etkisi ve bilgi çağına girmemiz ile artık yepyeni meslek ve pozisyon adları yaşamımıza girdi. Kimi görevlerin ismi değişti; müdür muavinleri, bölüm müdürleri yerlerini direktörlere ya da başkan yardımcılarına bıraktı. Sekreter, yönetici asistanı oldu. Kimi sektörlerde yeni iş alanları ve doğal olarak da pozisyon adları doğdu. Mesela “SAP Danışmanı”, eskiden olsa, isim olarak hiçbir şey ifade etmeyecek, hatta dil açısından yanlış bile anlaşılabilecekken, bugün şirketlerin neredeyse mumla aradıkları, yüklü maaşlar ödedikleri kişiler olarak iş hayatında yer almaya başladılar.

Aranan nitelikler
Yazılı basında 1948 yılında görülmeye başlayan ilanlar da o zamanın şartları gibi mütevazıydı. İşverenler çok şey vaat etmediler ama (en azından bugünün şartlarına göre) çok da bir şey istemediler. En çok, “temiz ve titiz çalışacak”, “verimli çalışacak”, “müdüre yardımcı olacak” elemanlar aradılar. Bugün ise, “asiste edecek” kişiler, daha önemlisi kendi alanında “uzmanlık” yapmış çalışanlar aranıyor. Mesela 20 yıl önce, ihracatta çalışacak bir pazarlama müdürünün kendi sektöründe deneyimli olması yeterli olurken, 2008’e geldiğimizde şöyle bir profilin arandığı ortaya çıkıyor: “İhracat pazarlama süreçlerinin tüm sorumluluğunu üstlenecek, müşteri geliştirme yönetimi rollerinde en az 10 yıl deneyimli, bölge pazarlarına hakim, ihracat prosedür ve kurallarına hakim, müşteri istek ve beklentilerini iyi anlayıp çözümler geliştirecek, sonuç odaklı, detayları iyi takip eden, sözlü ve yazılı iletişimi kuvvetli, prezentabl.” Artık bunların hepsi bir pazarlama müdürü ilanında toplanıyor.

Bugün gözlemlediğimiz bir diğer önemli değişiklik ise, ilanlarda kişisel özelliklerin öne çıkması. Eskiden sadece söz konusu mesleğe/işe dair bilgilere sahip olunması beklenir ve ilanlarda da teknik özellikler sıralanırdı. Oysa şimdi adayların teknik bilgiye zaten sahip olduğu varsayılarak duygu ve davranış biçimlerine ilişkin özellikler isteniyor. İş dünyası, “İletişim gücü yüksek, analitik düşünen, empati kurabilme yetisi olan, kendini geliştiren, insan ilişkilerinde başarılı” kişiler arıyor. Hatta kişi, belli bir eğitim temeline sahipse kurumlar, “İşin nasıl yapıldığına ve sektöre dair eğitimi biz zaten kurum içinde veririz, yeter ki aradığımız kişisel özelliklere sahip olsun” diyor.

İletişim bilgisi
60 yıl önce ilanlarda, iletişim (eskilerin irtibat) bilgisi olarak mektup adresleri, posta kutuları, sonraki yıllarda ise 4, 5 veya 6 rakamdan oluşan telefon numaraları vardı. Bugün, “Posta kutusuna müracaat edin” yerine, “İnternet’ten başvurun”, “eposta gönderin” diyoruz.

Sunulan imkânlar
1950’li ve 60’lı yılların ilanlarında işverenler, aradıkları elemana ne sunduklarını ifade etmezken, bugünün yoğun rekabet dünyasında dolgun maaş+ikramiye+prim+yan haklar gibi detaylandırılan imkânlar söz konusu. Hatta ilanda yazmayan olanaklar da var: Kişisel gelişim eğitimi, ikinci bir dil eğitimi, araç tahsisi, teknolojik cihazlar, yurtdışı tatilleri vs.

Mecra
Sayısı hızla artan iş ilanları gazetenin içindeki seri ilanlar bölümlerine de sığmamaya başlayınca, bu iş için ayrı gazeteler hazırlanmaya başladı. Hürriyet İK Gazetesi’nin başı çektiği bu dönem (1995), “personel işleri”nden “insan kaynakları”na geçişin yaşandığı dönemler oldu. Ancak şirketler de zamanla sadece isim değişikliğinin yetmediğini fark etmeye başladı. İnsan faktörünün önemi iyice anlaşılmaya başlarken, bu bölümler işe alım dışında çalışanı elde tutmak ve ondan en fazla faydayı sağlamak için gayret etmeye, eğitimler düzenleyerek, “kariyer” planları yapmaya başladı. Değişen ve gelişen iş dünyası, bu gazetelerde böylece kendi haberlerini de yarattı. Ancak sanal alemin hayatımızda iyice yer edinişiyle iş ilanları bu kez İnternet’e de taşındı.

İnternet, iş ve eleman arama süreçlerine teknolojik kolaylıkları da beraberinde getirdi. Bugün, iş ve eleman arama-bulma sürecine dair her şey İnternet’te mevcut. Sadece bir butona tıklayarak iş başvurusu yapılıyor. İlana gelen başvurulardan filtreleme yoluyla, sadece uygun olanlar görülebiliyor. Dileyenler özgeçmişlerine video görüntüsü ekleyebiliyor ya da online mülakat olanağından yararlanabiliyor. Yenibiris.com’un kullanıcılarına sunduğu bir imkân olan, bölgelere özel iş arama fırsatları sayesinde Ege Bölgesi, Ankara ve Bölgesi, Antalya ve Bölgesi, Bursa ve Bölgesi, Çukurova ve Bölgesi, Kocaeli ve Bölgesi ve Trakya Bölgesi’ne özel tercihlerde bulunulabiliyor. Yenibiris.com’da her gün yayındaki 8.000’i aşkın iş ilanı ile yaklaşık 30.000’i aşkın aday aranıyor.